Nowe zasady ortografii od 1 stycznia 2026
Nowe zasady polskiej ortografii !!!
Rada Języka Polskiego (RPJ) podjęła decyzję o istotnej reformie zasad pisowni, która weszła w życie 1 stycznia 2026 roku. Jedną z najbardziej zauważalnych zmian jest wprowadzenie obowiązku zapisu wielką literą nazw mieszkańców miast, dzielnic, osiedli oraz wsi. Oznacza to, że formy takie jak Warszawianin, Ochocianka czy Chochołowianin, które do tej pory pisaliśmy małą literą, zyskają nową kodyfikację. Kolejna modyfikacja dotyczy produktów przemysłowych – od 2026 roku wielką literą będziemy pisać nie tylko nazwy marek, ale i konkretne egzemplarze wyrobów (np. „pod domem stoi niebieski Ford”).
Cel zmian: uproszczenie i intuicyjność
Według RJP reforma ma na celu przede wszystkim uproszczenie i ujednolicenie systemu ortograficznego. Eliminacja licznych wyjątków oraz zasad wymagających od piszącego skomplikowanej analizy semantycznej ma pomóc w ograniczeniu liczby błędów. Reforma ta wychodzi naprzeciw postulatom zgłaszanym przez językoznawców od wielu lat, które dotąd nie mogły doczekać się realizacji. Dzięki jaśniejszym regułom autorzy tekstów będą mogli w większym stopniu skupić się na merytorycznej zawartości swoich prac, zamiast rozstrzygać zawiłe dylematy pisowni.
Nowy fundament kodyfikacji
Wyznaczenie daty wejścia zmian na początek 2026 roku ma zapewnić wydawcom, twórcom programów nauczania oraz autorom słowników niezbędny czas na aktualizację materiałów. Rada przypomina, że na mocy Ustawy o języku polskim z 1999 roku jest jedynym organem uprawnionym do określania reguł poprawnej polszczyzny.
Wraz z reformą opublikowano kompleksowy dokument: „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej”. Z początkiem 2026 roku stanie się on nadrzędnym źródłem wiedzy ortograficznej, zastępując wszystkie dotychczasowe uchwały i wytyczne z lat ubiegłych. Eksperci podkreślają, że krok ten pozwoli przywrócić spójność polskiej kodyfikacji, która została przerwana w 1963 roku, co stanowi odpowiedź na oczekiwania wielu środowisk naukowych i społecznych.
Co się zmieni?
Zmiany zasad pisowni polskiej, obowiązujące od 1 stycznia 2026 r.
1. Pisownia wielką literą nazw mieszkańców miast i ich dzielnic, osiedli i wsi, np. Warszawianin, Ochocianka, Mokotowianin, Nowohucianin, Łęczyczanin, Chochołowianin;
Dopuszczenie alternatywnego zapisu (małą lub wielką literą) nieoficjalnych nazw etnicznych, takich jak kitajec lub Kitajec, jugol lub Jugol, angol lub Jugol, żabojad lub Żabojad, szkop lub Szkop, makaroniarz lub Makaroniarz.
2. Wprowadzenie pisowni wielką literą nie tylko nazw firm i marek wyrobów przemysłowych, ale także pojedynczych egzemplarzy tych wyrobów (samochód marki Ford i pod oknem zaparkował czerwony Ford).
3. Wprowadzenie rozdzielnej pisowni cząstek -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście ze spójnikami, np. Zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry.
4. Ustanowienie bezwyjątkowej pisowni łącznej nie- z imiesłowami odmiennymi (bez względu na interpretację znaczeniową: czasownikową lub przymiotnikową),
tj. zniesienie wyjątku zezwalającego na „świadomą pisownię rozdzielną”.
5. Ujednolicenie zapisu (małą literą) przymiotników tworzonych od nazw osobowych, zakończonych na -owski, bez względu na to, czy ich interpretacja jest dzierżawcza (odpowiadają na pytanie czyj?), czy też jakościowa (odp. na pytanie jaki?), np. dramat szekspirowski, epoka zygmuntowska, koncert chopinowski, koncepcja wittgensteinowska, wiersz miłoszowski.
Przymiotniki tworzone od imion (rzadziej od nazwisk), zakończone na -owy, -in(-yn), -ów, mające charakter archaiczny, będą mogły być zapisywane małą lub wielką literą, np. jackowe dzieci lub Jackowe dzieci; poezja miłoszowa lub poezja Miłoszowa; zosina lalka lub Zosina lalka; jacków dom lub Jacków dom.
6. Wprowadzenie łącznej pisowni członu pół- w wyrażeniach: półzabawa, półnauka; półżartem, półserio; półspał, półczuwał oraz pisowni z łącznikiem w połączeniu typu: pół-Polka, pół-Francuzka (odniesionym do jednej osoby).
7. Dopuszczenie w parach wyrazów równorzędnych, podobnie lub identycznie brzmiących, występujących zwykle razem, trzech wersji pisowni: – z łącznikiem, np. tuż-tuż; trzask-prask; bij-zabij; – z przecinkiem, np. tuż, tuż; trzask, prask; bij, zabij; – rozdzielnie, np. tuż tuż; trzask prask; bij zabij.
8. W zakresie użycia wielkich liter w nazwach własnych:
a) w nazwach komet wprowadzenie zapisu wszystkich członów wielką literą, np. Kometa Halleya, Kometa Enckego;
b) wprowadzenie pisowni wielką literą wszystkich członów wielowyrazowych nazw geograficznych i miejscowych, których drugi człon jest rzeczownikiem w mianowniku, typu Morze Marmara, Pustynia Gobi, Półwysep Hel, Wyspa Uznam;
c) w nazwach obiektów przestrzeni publicznej wprowadzenie pisowni wielką literą stojącego na początku wyrazu aleja, brama, bulwar, osiedle, plac, park, kopiec, kościół, klasztor, pałac, willa, zamek, most, molo, pomnik, cmentarz (przy utrzymaniu pisowni małą literą wyrazu ulica), np. ulica Józefa Piłsudskiego, Aleja Róż, Brama Warszawska, Plac Zbawiciela, Park Kościuszki, Kopiec Wandy, Kościół Mariacki, Pałac Staszica, Zamek Książ, Most Poniatowskiego, Pomnik Ofiar Getta, Cmentarz Rakowicki;
d) wprowadzenie pisowni wielką literą wszystkich członów (oprócz przyimków i spójników) w wielowyrazowych nazwach lokali usługowych i gastronomicznych, np. Karczma Słupska, Kawiarnia Literacka, Księgarnia Naukowa, Kino Charlie, Apteka pod Orłem, Bar Flisak, Hotel pod Różą, Hotel Campanile, Restauracja pod Żaglami, Winiarnia Bachus, Zajazd u Kmicica, Pierogarnia Krakowiacy, Pizzeria Napoli, Trattoria Santa Lucia, Restauracja Veganic, Teatr Rozmaitości, Teatr Wielki;
e) wprowadzenie pisowni wielką literą wszystkich członów w nazwach orderów, medali, odznaczeń, nagród i tytułów honorowych, np. Nagroda im. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej, Nagroda Nobla, Nagroda Pulitzera, Nagroda Templetona, Nagroda Kioto, Literacka Nagroda Europy Środkowej Angelus, Nagroda Artystyczna Miasta Lublin, Nagroda Literacka Gdynia, Śląska Nagroda Jakości, Nagroda Rektora za Wybitne Osiągnięcia Naukowe, Nagroda Newsweeka im. Teresy Torańskiej, Nagroda Wielkiego Kalibru, Mistrz Mowy Polskiej, Ambasador Polszczyzny, Honorowy Obywatel Miasta Krakowa.
9. W zakresie pisowni prefiksów:
a) uzupełnienie reguły ogólnej: W języku polskim przedrostki — rodzime i obce — pisze się łącznie z wyrazami zapisywanymi małą literą. Jeśli wyraz zaczyna się od wielkiej litery, po przedrostku stawia się łącznik, np. super-Europejczyk;
b) dopuszczenie rozdzielnej pisowni cząstek takich jak super-, ekstra-, eko-, wege- mini-, maksi, midi-, mega-, makro-, które mogą występować również jako samodzielne wyrazy, np. miniwieża lub mini wieża, bo jest możliwe: wieża (w rozmiarze) mini; superpomysł lub super pomysł, bo jest możliwe: pomysł super; ekstrazarobki lub ekstra zarobki, bo jest możliwe: zarobki ekstra; ekożywność lub eko żywność, bo jest możliwe: żywność eko.
10. Wprowadzenie jednolitej łącznej pisowni cząstek niby-, quasi- z wyrazami zapisywanymi małą literą, np. nibyartysta, nibygotyk, nibyludowy, nibyorientalny, nibyromantycznie; nibybłona, nibyjagoda, nibykłos, nibyliść, nibynóżki, nibytorebka; quasiopiekun, quasinauka, quasipostępowy, quasiromantycznie, przy zachowaniu pisowni z łącznikiem przed wyrazami zapisywanymi wielką literą, np. niby-Polak, quasi-Anglia.
11. Wprowadzenie łącznej pisowni nie- z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi bez względu na kategorię stopnia, a więc także w stopniu wyższym i najwyższym, np. nieadekwatny, nieautorski, niebanalny, nieczęsty, nieżyciowy; niemiły, niemilszy, nienajmilszy; nieadekwatnie, niebanalnie, nieczęsto, nieżyciowo; nielepiej, nieprędzej, nienajlepiej, nienajstaranniej.
Czy ósmoklasiści i maturzyści muszą martwić się zmianami w zasadach pisowni?
Centralna Komisja Egzaminacyjna rozwiewa wątpliwości
Dobra wiadomość jest taka, że nie ma powodów do niepokoju.
CKE poinformowała, że w latach 2026–2030 na wszystkich egzaminach zewnętrznych – zarówno na egzaminie ósmoklasisty, jak i na egzaminie maturalnym – będą uznawane zarówno dotychczasowe, jak i nowe zasady ortografii.
Oznacza to, że w 2026 roku, a także w kolejnych latach tego okresu, uczniowie nie stracą punktów za stosowanie jednej lub drugiej formy pisowni. Dopiero od 2031 roku na egzaminach będzie obowiązywać wyłącznie nowa ortografia.
"Mały słownik ortograficzny. Nowe reguły pisowni 2026"